Luna UST ล่มปี 2022 · บทเรียนเหรียญคงที่อัลกอริทึมสำหรับคนไทย

1. Terra คืออะไร

Terra เป็นบล็อกเชนที่สร้างโดย Do Kwon นักธุรกิจชาวเกาหลีใต้ ผ่านบริษัท Terraform Labs ก่อตั้งในปี 2018 จุดขายหลักคือเหรียญคงที่อัลกอริทึมที่ผูกค่ากับดอลลาร์โดยไม่ใช้เงินสดหรือพันธบัตรค้ำ ใช้กลไก mint/burn ระหว่างเหรียญพี่น้องชื่อ Luna

กลไกง่าย ๆ คือ

• ถ้า UST ราคาต่ำกว่า 1 ดอลลาร์ ผู้ใช้สามารถเอา UST 1 เหรียญไปแลก Luna มูลค่า 1 ดอลลาร์ได้ (เผา UST ออกจากระบบ) ทำให้ supply UST ลด ราคากลับไป 1 ดอลลาร์
• ถ้า UST ราคาสูงกว่า 1 ดอลลาร์ ผู้ใช้สามารถเอา Luna มูลค่า 1 ดอลลาร์ไปแลก UST 1 เหรียญได้ (เผา Luna ออกจากระบบ) ทำให้ supply UST เพิ่ม ราคากลับไป 1 ดอลลาร์

กลไกนี้เป็นที่รู้จักในชื่อ algorithmic stablecoin โดยไม่ต้องมีสำรองจริง

2. Anchor Protocol ดอกเบี้ย 20%

จุดดึงดูดสำคัญคือ Anchor Protocol บน Terra ซึ่งตามที่ SEC ระบุ ถูกโฆษณาว่าให้ดอกเบี้ยสูงสุดราว 20% กับการฝาก UST ผลตอบแทนระดับนี้ทำให้หลายคนสนใจ UST มากกว่ากลไกของบล็อกเชน Terra เอง

ต้องแยกรายได้จากดอกเบี้ยผู้กู้และ staking ของหลักประกันออกจากเงินอุดหนุน เมื่อรายได้จริงไม่พอจ่ายผลตอบแทนที่ประกาศ ระบบต้องใช้กองทุนสำรองผลตอบแทนหรือแหล่งเงินอื่น อัตราที่แสดงจึงไม่ใช่หลักฐานว่ารายได้นั้นยั่งยืน

ผลตอบแทนราว 20% ที่สูงกว่าดอกเบี้ยเงินฝากธนาคารหลายเท่า ดึงดูดผู้ฝากรายย่อยทั่วโลกรวมถึงในไทย บางคนย้ายเงินก้อนใหญ่เข้า Anchor โดยมองว่าเป็น "เงินฝากดอลลาร์ดอกสูง" ทั้งที่ความเสี่ยงต่างจากเงินฝากธนาคารโดยสิ้นเชิง

ในระดับโลก คำฟ้องของ SEC ปี 2023 ย่อหน้า 75 ระบุว่าช่วงต้นเดือนพฤษภาคม 2022 มี UST ฝากอยู่ใน Anchor เกือบ 14,000 ล้านเหรียญ ราว 74% ของ UST ที่หมุนเวียนอยู่เกือบ 19,000 ล้านเหรียญ Anchor จึงเป็นที่ที่ UST ส่วนใหญ่ในโลกอยู่

3. ฉากหลังก่อนล่ม

ในต้นเดือนพฤษภาคม 2022 ตลาดคริปโตอยู่ในช่วงขาลง ราคา BTC ปรับตัวลง ความเชื่อมั่นในตลาดเริ่มสั่น

แรงถอนและแรงขาย UST เริ่มกดสภาพคล่องในพูล การจะบอกว่าเป็นการโจมตีของผู้เล่นรายใดรายหนึ่งต้องมีหลักฐานระดับธุรกรรม ควรแยกความไม่สมดุลของพูล การถอน และการขายในตลาดออกจากกัน

4. ไทม์ไลน์รายวันช่วงที่ระบบจบ

วันจันทร์ 9 พฤษภาคม 2022

LFG นำทรัพย์สินสำรองออกมาพยุง UST การโอนสำรอง การให้คู่ค้ายืม และการขายในตลาดที่เกิดขึ้นจริงเป็นคนละเหตุการณ์ ไม่ควรเอาตัวเลขมาใช้แทนกัน การแทรกแซงครั้งนี้ไม่ทำให้ราคากลับมายืนที่ 1 ดอลลาร์ได้

วันอังคาร 10 พฤษภาคม 2022

วงจรป้อนกลับเริ่มเห็นชัด การเอา UST ออกทำให้เกิด Luna ใหม่ แรงขายกดราคา Luna และการแปลงรอบถัดไปต้องใช้ Luna มากขึ้น กลไกที่ตั้งใจให้ UST นิ่งกลับไปขยายแรงกดดันใส่เหรียญคู่ของมัน

วันพุธ 11 พฤษภาคม 2022

UST และ Luna ยังอยู่ใต้แรงกดดันหนัก ราคาที่เห็นบนจอไม่ได้พิสูจน์ว่าขายออกได้ที่ราคานั้นจริง ความลึกของ order book สิทธิถอน และการประมวลผลของเครือข่ายล้วนมีผลในช่วงที่คนแห่ถอน

วันพฤหัสบดี 12 พฤษภาคม 2022

Luna ถูกออกเพิ่มอย่างรวดเร็วเมื่อความเชื่อมั่นหมดไป Validator ของ Terra หยุด chain เพราะกังวลเรื่องความปลอดภัยของระบบ governance การหยุด chain เพิ่มอุปสรรคในการออกจากตลาด แยกจากการที่มูลค่าตลาดหายไป

วันศุกร์ 13 พฤษภาคม 2022

chain Terra ถูกระงับ Do Kwon ประกาศแผน Terra 2.0 ที่จะ fork เป็น chain ใหม่โดยไม่มี UST คนที่ถือ UST/Luna เก่าได้ airdrop ของ Luna ใหม่ (Luna 2.0) ตามสัดส่วน แต่ Luna ใหม่มูลค่าต่ำมาก ไม่สามารถชดเชยการขาดทุนได้

5. ผลกระทบในไทย

คนที่เสียเงินก้อนใหญ่

ผู้ฝากที่ต้องใช้เงินบาทยังมีความเสี่ยงจากค่าเงินและช่องทางขายออกเพิ่มจากราคา UST การสูญเสียของผู้ถือแต่ละรายต้องมีบันทึกธุรกรรมรองรับ ไม่ควรใช้เรื่องเล่าในกลุ่มแชตแทนข้อมูลผู้เสียหาย

คดีในไทย

คดีในไทยยุติยาก เพราะ Do Kwon ไม่ได้อยู่ในไทย และ Terraform Labs จดทะเบียนในสิงคโปร์ การฟ้องร้องต้องผ่านศาลต่างประเทศ ผู้เสียหายในไทยส่วนใหญ่ไม่ได้คืนเงิน

SEC ไทยและ BOT

เหตุการณ์ Terra เป็นหนึ่งในแรงผลักให้ SEC ไทยและ BOT ออกประกาศห้ามใช้คริปโตเป็นสื่อกลางจ่ายค่าสินค้าและบริการในปี 2022 และเพิ่มความเข้มงวดในการตรวจสอบเหรียญที่ขอขึ้นทะเบียนในไทย

SEC ไทยออกแถลงการณ์ในเดือนพฤษภาคม 2022 เตือนผู้ลงทุนเกี่ยวกับ "ผลิตภัณฑ์ที่ให้ดอกเบี้ยสูงผิดปกติบนแพลตฟอร์มต่างประเทศ" โดยไม่เอ่ยชื่อ Anchor โดยตรง แต่บริบทชัดเจน

6. คดี Do Kwon

ระหว่างหลบ

หลังเหตุการณ์ Do Kwon ออกจากเกาหลีใต้ ไปสิงคโปร์แล้วต่อไปดูไบ ในกันยายน 2022 อัยการเกาหลีออกหมายจับ และ Interpol ออก red notice

จับกุมในมอนเตเนโกร

เดือนมีนาคม 2023 ตำรวจมอนเตเนโกรจับ Do Kwon ที่สนามบินขณะพยายามเดินทางด้วยเอกสาร Costa Rica ปลอม โทษในมอนเตเนโกรเป็นการใช้เอกสารปลอม ติดคุก 4 เดือน

ส่งตัวให้สหรัฐ

เกาหลีใต้และสหรัฐทั้งคู่ขอตัว Do Kwon มา ในเดือนธันวาคม 2024 ศาลมอนเตเนโกรตัดสินส่งให้สหรัฐ Do Kwon ขึ้นศาลในนิวยอร์ก คดี fraud และ market manipulation

คดีในสหรัฐ

Do Kwon รับสารภาพในเดือนสิงหาคม 2025 และ ถูกตัดสินจำคุก 15 ปีเมื่อ 11 ธันวาคม 2025 โทษอาญาไม่ใช่กำหนดการชดเชยของเจ้าหนี้แต่ละราย

ส่วนการชดเชยผู้เสียหายจากทรัพย์สินของ Terraform Labs เป็นกระบวนการแยกจากคดีอาญา และอาจใช้เวลาหลายปี ให้ติดตามจากประกาศทางการของศาลหรือผู้บริหารการเรียกร้องเท่านั้น

7. ทำไมระบบล้ม

กลไก mint/burn ไม่มีฐานรอง

ระบบของ Terra สมมติว่า Luna มีมูลค่าเสมอ ถ้า UST หลุดแพ็ก คนเอา UST ไปแลก Luna ได้ แต่ถ้าคนแห่เอา UST จำนวนมากไปแลก Luna ในขณะที่ราคา Luna กำลังลง ระบบต้องออก Luna ใหม่มากขึ้นเรื่อย ๆ ต่อ UST หนึ่งเหรียญ ราคา Luna ก็ยิ่งลง กลายเป็นวงล้อที่ป้องกันไม่ได้

นักวิเคราะห์เรียกปรากฏการณ์นี้ว่า "death spiral" คนเอา UST ออก → Luna ออกเพิ่ม → ราคา Luna ลง → คนกลัวเอา UST ออกเร็วขึ้น → Luna ออกเพิ่มขึ้น → วน ๆ จนระบบล้ม

Anchor 20% ไม่ยั่งยืน

ดอกเบี้ย 20% ของ Anchor ไม่ได้มาจากผลตอบแทนการลงทุนจริง มาจากเงินอุดหนุนที่จ่ายเข้าระบบ นักวิเคราะห์เคยเตือนว่ารูปแบบนี้คือ Ponzi scheme ที่จ่ายดอกเบี้ยจากเงินใหม่ที่เข้ามา

เมื่อสภาพคล่องสะดุดในต้นเดือนพฤษภาคม คนเริ่มถอน UST ออก ระบบไม่สามารถจ่ายดอกเบี้ยและรักษาราคาในเวลาเดียวกันได้ ทำให้พังเร็วกว่าที่คาด

ไม่มีสำรองจริง

ความต่างจาก USDT/USDC คือ Terra ไม่มีสำรองที่ไถ่ถอนได้ 1 ต่อ 1 LFG สะสม Bitcoin ไว้เป็นทุนสำรอง ตามข้อมูลที่เปิดเผยต่อสาธารณะราว 80,000 BTC ก่อนการล่ม แต่ทรัพย์สินที่ต้องขายก่อนถึงจะได้เงินสด ไม่เหมือนเงินสดที่พร้อมจ่ายการไถ่ถอนทันที

LFG นำทุนสำรองออกมาใช้ระหว่างการล่ม แต่ คำฟ้องฉบับแก้ไขปี 2025 ย่อหน้า 43 และ 50–51 กล่าวหาว่าเงินของ LFG บางส่วนยังอยู่ในบัญชีปะปนและไม่ได้ถูกใช้พยุงราคา จึงไม่ควรสรุปว่าทุนสำรองถูกใช้หมดทั้งก้อน

8. บทเรียนสำหรับนักลงทุนไทย

8.1 ดอกเบี้ยสูงผิดปกติ = ความเสี่ยงสูงผิดปกติ

ทุกครั้งที่เห็นผลตอบแทน 20% ต่อปีในขณะที่ตลาดทั่วไปให้ 4-5% ต้องถามว่าเงินดอกเบี้ยมาจากไหน ถ้าไม่มีคำตอบที่อธิบายได้ ส่วนใหญ่คือมาจากเงินใหม่ที่เข้ามา ซึ่งจะหยุดเมื่อเงินใหม่หยุดเข้า

8.2 เหรียญคงที่อัลกอริทึมไม่ปลอดภัย

ในปี 2026 แทบไม่มีเหรียญคงที่อัลกอริทึมรายใหญ่ที่ใช้งานจริง USDD ของ Tron ที่พยายามทำคล้าย UST ก็มีปัญหา depeg หลายครั้ง คนทั่วไปหลีกเลี่ยง

เหรียญคงที่ที่ปลอดภัยกว่าคือแบบที่หนุนด้วยเงินสด/พันธบัตร (USDT USDC PYUSD FDUSD) ที่มีสำรองจริงสามารถถอนได้ 1 ต่อ 1

8.3 หนึ่งคนคุมระบบ = เสี่ยง

Do Kwon เป็นเสียงเดียวที่ตัดสินใจทั้งการเงินและการพัฒนา Terraform Labs และ LFG อยู่ภายใต้คนคนเดียว ระบบที่กระจายอำนาจจริง ๆ ไม่ควรมีคนคนเดียวคุม

8.4 อ่านลึก อย่าฟัง influencer

ก่อนเหตุการณ์ มี crypto influencer ในไทยและทั่วโลกพูดเชียร์ Terra หลายคน ถ้าคุณตัดสินใจจากที่ influencer พูด ไม่ได้อ่าน whitepaper หรือทำวิจัยเอง คุณรับความเสี่ยงที่ไม่จำเป็น

8.5 ห้ามใส่ทุกอย่างในที่เดียว

คนที่เสียหนักที่สุดคือคนที่ใส่เงินทั้งหมดใน Anchor การกระจายเข้าหลายผลิตภัณฑ์ หลายเหรียญ หลายกระดาน แม้ผลตอบแทนรวมจะต่ำกว่า แต่ความเสี่ยงต่อการพังก็ต่ำกว่ามาก

9. มรดกของ Terra

เหตุการณ์ Terra เปลี่ยนวงการคริปโตในหลายแง่

• เริ่ม crypto winter ของปี 2022-2023 ที่ตามมาด้วยการล่มของ Celsius 3AC FTX
• ทำให้ regulator ทั่วโลกออกกฎเกี่ยวกับเหรียญคงที่เร็วขึ้น
• ทำให้ผู้ใช้ระมัดระวังกับผลตอบแทนสูงผิดปกติ
• ปิดทางของเหรียญคงที่อัลกอริทึม ทำให้ตลาดอยู่กับแบบ fiat-backed
• เปลี่ยนวิธีการกำกับดูแลของ SEC ไทยและภูมิภาค

10. ในไทยตอนนี้

การเรียกร้องต้องดูประกาศศาลหรือผู้ดูแลกระบวนการที่ได้รับแต่งตั้ง พร้อมหลักฐานสิทธิของตนเอง ไม่มีข้อมูลในบทความนี้ที่ใช้คาดเปอร์เซ็นต์หรือปีที่จะได้เงินคืนได้ อย่าส่ง seed phrase หรือจ่ายค่ากู้เงินให้บุคคลที่ติดต่อมาในกลุ่มแชต

สรุป

Terra Luna UST ล่มเป็นบทเรียนที่นักลงทุนคริปโตทั่วโลกและในไทยจำได้ มูลค่าที่หายไปภายในไม่กี่วันชัดเจนกว่าคำเตือนใด ๆ เหรียญคงที่อัลกอริทึมที่ไม่มีสำรองจริงไม่ใช่ทางเลือกที่ปลอดภัย ดอกเบี้ย 20% ต่อปีที่ดูดีเกินไป มักจะเป็นเช่นนั้นจริง ๆ การกระจายความเสี่ยง การวิจัยเอง และการระวังคำเชียร์ของ influencer คือสิ่งที่จะป้องกันคุณจากเหตุการณ์แบบนี้

อ่านต่อ 4 ความเสี่ยงของเหรียญคงที่ และ 4 ประเภทเหรียญคงที่