Luna at UST noong 2022: bakit nabigo ang peg

TL;DR — anong nangyari at bakit dapat alam ng Pinoy

• UST (TerraUSD) ay isang algorithmic stablecoin na hindi backed ng cash o Treasury. Ang peg ay nakasalalay sa "mint/burn" mechanism kasama ang LUNA token.
• Anchor Protocol ay ipinakilala bilang nagbabayad ng hanggang mga 20% na interest sa UST deposit, ayon sa press release ng SEC noong Pebrero 16, 2023. Ayon sa 2023 complaint ng SEC (paragraph 75), halos 14 bilyong UST ang naka-deposit dito noong unang bahagi ng Mayo 2022 — mga 74% ng halos 19 bilyong UST na umiikot noon.
• Mayo 2022: Massive UST withdrawal ang nag-trigger ng "death spiral." Sa loob ng ilang araw, ang UST at LUNA ay bumagsak "to close to zero," ayon sa SEC.
• Laki ng pinsala: Isa ito sa pinakamalaking pagbagsak sa crypto history, at tinamaan ang retail at institutional investors.

Importante itong malaman dahil may mga "stablecoin" pa rin na hindi fully-backed ng cash o Treasury. Bago humawak ng kahit anong stablecoin, alamin kung ano talaga ang nasa likod nito.

Anatomy ng UST — bakit "stablecoin" pero hindi backed

Ang USDT at USDC ay fiat-backed: para sa bawat $1 ng token sa circulation, may $1 na asset (cash, Treasury) sa reserve. Ang UST ay algorithmic: walang external asset backing. Ang peg ay nakasalalay sa pares na token, LUNA, at sa loob ng arbitrage logic.

Paano gumagana ang UST mint/burn

• Para bumuo ng $1 UST: kailangan mong i-burn ang katumbas na halaga ng LUNA. Kapag $80 ang LUNA, kailangan mo i-burn 1/80 LUNA para sa $1 UST.
• Para mag-redeem ng $1 UST: protocol ay nag-mint ng $1 worth ng LUNA at ibinibigay sa iyo.
• Theoretical na arbitrage: kapag UST = $0.99, may incentive ang trader na mag-redeem para sa $1 LUNA, kumita ng $0.01. Sa kabaligtaran, kapag UST = $1.01, may incentive bumuo at ibenta.

Bakit "stable" yan, sa teorya

Sa stable equilibrium, ang arbitrage activity ay nagpapanatili sa peg. Kapag may demand sa UST (kaya tumataas presyo), nagmi-mint ng bago, nasusunog ang LUNA. Kapag may sobrang UST (kaya bumababa), nagre-redeem papuntang LUNA.

Bakit "fragile" yan, sa praktika

Ang sistema ay nagde-depend sa confidence ng LUNA value. Kapag bumagsak ang LUNA price, ang mint mechanism ay nagme-mint ng mas marami pang LUNA para mag-redeem ng UST — kaya bumababa pa ang LUNA price. Ito ang "death spiral." Sa praktika, walang anchor sa external value (walang Treasury, walang cash). Pure circular logic.

Comparison: Ang USDT/USDC ay "stable" dahil may external backing. Ang UST ay "stable" lang habang ang lahat ay nag-believe na ito ay stable. Ang difference ay malaki — at malaki ang nawala dahil sa difference na ito.

Anchor Protocol: yield na hanggang mga 20% — ang trap

Bago ang collapse, ang Anchor Protocol ang pangunahing app ng Terra ecosystem: i-deposit ang UST at kumita ng tubo. Ayon sa SEC, ipinakilala ito bilang nagbabayad ng hanggang mga 20% na interest.

Bakit dapat magduda sa ganitong taas?

Malayo ang ganitong porsiyento sa karaniwang savings account at time deposit. Kapag ganito kalaki ang agwat, ang unang tanong ay kung saan talaga nanggagaling ang pambayad.

Paano nila pinalalakad

Kapag mas mababa ang kinikita mula sa mga borrower kaysa sa ibinabayad sa mga depositor, kailangang punan ang kakulangan mula sa labas ng protocol — hindi ito sustainable.

Pinaka-importanteng aral

Kapag may yield na ilang beses na mas mataas kaysa sa risk-free rate, may dahilan iyon — kadalasan, may panganib na nakatago sa mechanism. Sa Anchor, ang hidden risk ay ang circular dependency ng UST sa LUNA.

Timeline araw-araw (Mayo 7-13, 2022)

Sinusundan ng pagkakasunod-sunod sa ibaba ang mga pampublikong ulat; hindi ito naka-archive na presyo kada oras.

Sabado, Mayo 7, 2022

Nagsimula ang pag-withdraw at pagbenta ng UST na nagpahina sa liquidity ng mga pool. Ang pagsasabing isang partikular na aktor ang sadyang umatake ay lampas na sa ebidensyang hawak dito; kailangang paghiwalayin ang imbalance ng pool, pag-withdraw at pagbenta sa merkado.

Linggo, Mayo 8

Nagsimulang lumihis ang UST mula sa $1.00 habang naghahanap ng labasan ang mga may hawak.

Lunes, Mayo 9

Naglabas ang Luna Foundation Guard (LFG) ng reserve resources para suportahan ang UST. Magkakaibang pangyayari ang paglipat ng reserve, pagpapautang sa trading counterparty at aktuwal na pagbenta sa merkado; hindi dapat pagpalit-palitin ang mga halaga nila. Hindi naibalik ng interbensyon ang matatag na peg.

Martes, Mayo 10

Lumitaw na ang feedback loop: ang paglabas sa UST ay lumilikha ng bagong LUNA, bumababa ang presyo ng LUNA dahil sa pagbenta, at mas maraming LUNA ang kailangan sa susunod na conversion.

Miyerkules, Mayo 11

Nasa matinding pressure pa rin ang UST at LUNA. Ang presyong nakikita sa screen ay hindi patunay na makakabenta ka talaga sa presyong iyon — mahalaga ang lalim ng order book, access sa withdrawal at pagproseso ng network.

Huwebes, Mayo 12

Dumami nang husto ang bagong LUNA habang gumuguho ang kumpiyansa. Pinatigil ng mga validator ang chain dahil sa pangamba sa governance security. Dagdag na hadlang sa paglabas ang chain halt, hiwalay sa pagbagsak ng presyo.

Biyernes, Mayo 13 pataas

Tinanggal o sinuspinde ng malalaking exchange ang LUNA at UST. Inanunsyo ng Terra ang fork plan para sa bagong LUNA na ia-airdrop sa mga may hawak ng lumang LUNA at UST.

Bakit delikado ang perang nakalaan sa pamilya

Ang halagang kailangan sa takdang petsa—padala, matrikula o pambayad sa bahay—ay hindi puwedeng umasa sa pagbalik ng peg. Kapag bumaba ang token at huminto ang pag-withdraw, magkasabay na nawawala ang halaga at access. Ang rekomendasyon ng kakilala ay hindi kapalit ng pagsusuri sa pinagmumulan ng kita at paraan ng paglabas.

Halimbawang hipotetikal: 8,500 dolyar na principal × 20% taunang tubo ÷ 12 buwan ≈ 142 dolyar bawat buwan (payak na kuwenta, walang compounding, bago gastos at pagbabago ng rate). Kaya kapag may nagsabing kumikita ang ganitong halaga ng 1,300 dolyar bawat buwan, hindi ito tugma sa kuwenta. Hindi ito aktuwal na kita o panayam; ipinapakita lamang nito kung bakit kailangang suriin ang mga kuwento ng balik-kita.

Kung ipon mula sa remittance ang ilalagay mo sa "stablecoin yield"

Mas mataas ang taya kapag ang perang ilalagay ay ipon mula sa remittance na kailangan ng pamilya. Bago ilagay ang ganitong pera sa anumang produktong nag-aalok ng mataas na tubo sa stablecoin, suriin ang mga ito:

1. Saan nanggagaling ang tubo? Kung subsidy lang at hindi kita mula sa totoong borrower, puwede itong huminto anumang oras.
2. Gaano kabilis ka makakalabas? Alamin kung may lock-up o unbonding period, at kung paano mag-withdraw bago pa magkaroon ng panic.
3. Ano ang backing ng token? Kung sariling token lang ng platform ang sumusuporta sa peg, sabay na babagsak ang dalawa sa krisis.
4. Payo ba ito ng kakilala o ng dokumento? Ang "i-hold lang, babalik din" sa group chat ay hindi kapalit ng pagbasa sa opisyal na paliwanag ng protocol.

Bakit ibang banta ang algo-stablecoin kontra USDT/USDC

USDT/USDC depeg vs UST collapse

Aral: Magkaiba ang mga mekanismo, ngunit walang garantisadong minimum na presyo ang label na fiat-backed. Mahalaga ang tunay na reserve assets, karapatang mag-redeem, gastos at access sa proseso ng pagbawi.

7 red flags para hindi ulit ma-trap

1. Pag-aangking walang panganib. Walang porsiyento ng stablecoin lending na awtomatikong risk-free. Alamin kung sino ang nagbabayad ng tubo, saan nanggagaling ang subsidy at ano ang mangyayari kapag sabay-sabay na nag-withdraw ang mga depositor.
2. Walang malinaw na yield source. Sa Aave, Curve, atbp., malinaw kung saan galing ang yield (borrower demand). Sa Anchor, ang yield ay subsidized — pero hindi malinaw na nasabi.
3. Stablecoin backed ng sariling token ng platform. UST backed ng LUNA. USDN backed ng WAVES. Bandera ito na may circular dependency.
4. Walang fiat off-ramp sa local exchange. Ang USDT/USDC ay tradable sa PDAX, Coins.ph. Ang UST ay hindi pa-trade sa BSP-licensed VASP — nasa international DEX lang.
5. "Trust me, kapwa-Pinoy lang." Tapatan ng community recommendation, hindi technical verification. Pareho sa pyramid scheme red flag.
6. Walang independent audit ng reserve. Sa USDT (BDO Italia attestation — hindi ang BDO Unibank Philippines) at USDC (Deloitte attestation), may third-party verification. Sa UST, walang external audit ng reserve mechanism noong panahong iyon.
7. "Decentralized" bilang excuse para sa zero accountability. Si Do Kwon (founder ng Terra) ay nasa public spotlight para sa marketing, pero sa Mayo 2022 collapse, sinabi nila na "no single entity is responsible." Convenient distance kapag nag-collapse.

Aftermath at Do Kwon

Pagkatapos ng collapse:

• Mayo 2022: Naglunsad ang Terra ng "Luna 2.0" airdrop sa existing LUNA holders. Halos worthless ito.
• Hunyo-Setyembre 2022: Tumatakbo si Do Kwon mula sa South Korea. May Interpol Red Notice.
• Marso 2023: Nahuli si Do Kwon sa Montenegro habang naglalakbay gamit ang fake Costa Rica passport. Sentensyado sa 4 buwan na local jail.
• Disyembre 2024: Na-extradite si Do Kwon sa Estados Unidos.
• Disyembre 11, 2025: Hinatulan siya ng 15 taong pagkakabilanggo matapos umamin sa kasalanan noong Agosto 2025. Iba ang criminal sentence sa proseso ng paghabol ng bawat creditor.

Class action sa Pilipinas?

Walang formal na class action sa Pilipinas dahil ang Terra ay non-Philippine entity. Walang BSP enforcement action kasi Anchor Protocol ay nasa international DeFi. Ang mga Pinoy victim ay walang practical legal recourse maliban sa US federal recovery (kapag mangyari) na ito ay marahil minor at delayed.

Practical lesson

Walang regulator na magpapaalis sa pera mo. Ang responsibilidad sa due diligence ay nasa iyo. Lalo na sa Pilipinas kung saan ang regulatory framework ay nasa development pa lang.

FAQ

Pwede ba maulit ang Luna/UST collapse?

Oo, sa ibang algorithmic stablecoin. Sa USDT at USDC (fiat-backed), hindi pareho ang mechanism kaya hindi possible ang exactly same collapse. Pero may bagong "synthetic" o "algorithmic" stablecoin (e.g., Frax, USDD, USDe) na may parehong risk profile.

Pwede ko ba mabawi ang nawala kong pera?

Ang maaaring mabawi ay nakadepende sa claim, proseso at available na assets. Sundin ang opisyal na abiso ng bankruptcy court o awtorisadong claims administrator; walang batayan dito para mangako ng porsiyento o taon ng bayad. Huwag ibigay ang seed phrase o magbayad sa hindi kilalang recovery service.

Pwede ba ang Tether o USDC mag-collapse na ganito?

Posible ang malaking pagkawala kahit may panlabas na reserba. Maaaring may problema sa issuer, access sa bangko, legal na pag-angkin o platform na nag-iingat ng token. Ang nakaraang pagbalik ng USDC sa peg ay hindi nagtatakda ng pinakamalaking posibleng pagkawala sa susunod na krisis.

Pwede ako maglagay ng pera sa stablecoin pa rin?

Oo, pero may discipline. Mag-stick sa fiat-backed (USDT, USDC, PYUSD, FDUSD). Iwasan ang algorithmic. Magkaroon ng diversification (huwag 100% sa isa). Limitan ang exposure sa "yield" platforms na may higit 8% APY claim. Magkaroon ng minimum 30% sa cold storage (self-custody).

Susunod na hakbang

• Para sa fiat-backed stablecoin basics: Ano ang Stablecoin? 10-Minutong Intro.
• Para sa SVB depeg detalye: USDC at ang SVB Weekend.
• Para sa first-time selection: Paano Pumili ng First Stablecoin.
• Para sa terminolohiya: Glossary.

Disclaimer: Hindi ito financial advice. Hindi kami licensed sa BSP o SEC Philippines. Tingnan ang disclaimer.