Luna UST ล่ม · บทเรียน 60,000 ล้านดอลลาร์ที่คนไทยจำได้

1. Terra คืออะไร

Terra เป็นบล็อกเชนที่สร้างโดย Do Kwon นักธุรกิจชาวเกาหลีใต้ ผ่านบริษัท Terraform Labs ก่อตั้งในปี 2018 จุดขายหลักคือเหรียญคงที่อัลกอริทึมที่ผูกค่ากับดอลลาร์โดยไม่ใช้เงินสดหรือพันธบัตรค้ำ ใช้กลไก mint/burn ระหว่างเหรียญพี่น้องชื่อ Luna

กลไกง่าย ๆ คือ

• ถ้า UST ราคาต่ำกว่า 1 ดอลลาร์ ผู้ใช้สามารถเอา UST 1 เหรียญไปแลก Luna มูลค่า 1 ดอลลาร์ได้ (เผา UST ออกจากระบบ) ทำให้ supply UST ลด ราคากลับไป 1 ดอลลาร์
• ถ้า UST ราคาสูงกว่า 1 ดอลลาร์ ผู้ใช้สามารถเอา Luna มูลค่า 1 ดอลลาร์ไปแลก UST 1 เหรียญได้ (เผา Luna ออกจากระบบ) ทำให้ supply UST เพิ่ม ราคากลับไป 1 ดอลลาร์

กลไกนี้เป็นที่รู้จักในชื่อ algorithmic stablecoin โดยไม่ต้องมีสำรองจริง

2. Anchor Protocol ดอกเบี้ย 20%

จุดที่ดึงดูดคนไทยจำนวนมากคือ Anchor Protocol บน Terra ที่ให้ดอกเบี้ย 19.5-20% ต่อปีกับการฝาก UST คนหลายคนในไทยรู้จัก Terra จากคำว่า "ฝาก UST ใน Anchor ได้ 20% ต่อปี" มากกว่ารู้จักบล็อกเชน Terra เอง

คำถามที่ผมถามใน 2021 คือ "ทำไมได้ดอกเบี้ย 20% ในเมื่อธนาคารให้ 1%" คำตอบของผู้ก่อตั้งคือ "Anchor ให้ผู้ยืม UST ใช้ Luna เป็นหลักประกัน ผลตอบแทนจาก staking ของหลักประกันใช้จ่ายดอกเบี้ย" คนไทยที่เข้าฟัง podcast ของ Do Kwon ในตอนนั้นส่วนใหญ่เชื่อ

ในกลุ่ม Telegram ของไทย ผมเห็นโพสต์ "ผมย้ายเงินจาก Bitkub มา Anchor ทั้งหมด" "ดอกเบี้ย 20% เทียบกับเงินฝาก 0.5% ที่ไทย ทำไมไม่ทำ" คนกลุ่มหนึ่งฝากเงินก้อนใหญ่ บางคนหลักล้านบาท บางคนหลักสิบล้านบาท ในกลุ่มที่ผมรู้จัก คนที่ฝากเยอะที่สุดในไทยน่าจะเกือบ 200 ล้านบาท

ในระดับโลก ก่อนการล่ม Anchor ถือ UST รวมกัน 14,000 ล้านดอลลาร์ คิดเป็น 75% ของ UST ทั้งหมด ระบบ Anchor เป็นที่ที่ UST ส่วนใหญ่ในโลกอยู่

3. ฉากหลังก่อนล่ม

ในต้นเดือนพฤษภาคม 2022 ตลาดคริปโตอยู่ในช่วงปรับฐาน BTC ลงจาก 47,000 ลงมา 35,000 ดอลลาร์ ความเชื่อมั่นในตลาดเริ่มสั่น

วันที่ 7 พฤษภาคม Luna Foundation Guard (LFG) ที่ Do Kwon ก่อตั้งเพื่อพยุง UST ย้าย UST ออกจาก Curve 4pool (สูตรพยุงเหรียญคงที่) จำนวน 150 ล้านดอลลาร์ เพื่อย้ายไปพูลใหม่ การย้ายนี้ทำให้สภาพคล่องของ UST ในพูลลดลงชั่วคราว

นาย "whale" คนหนึ่งใช้จังหวะนี้ขาย UST 285 ล้านดอลลาร์ ในเวลาเดียวกัน บนกระดาน Anchor และ DEX อื่น ราคา UST เริ่มลงไปต่ำกว่า 1 ดอลลาร์ครั้งแรกในเดือนนั้น

4. ไทม์ไลน์ 4 วันที่ระบบจบ (เวลาไทย)

วันจันทร์ 9 พฤษภาคม 2022

06:00 UST อยู่ที่ 0.985 ดอลลาร์ LFG เริ่มขาย Bitcoin ของตัวเองมาซื้อ UST เพื่อพยุงราคา

14:00 UST ลงไป 0.97 ดอลลาร์ คนใน Anchor เริ่มถอน UST ออกอย่างต่อเนื่อง

22:00 UST อยู่ที่ 0.94 ดอลลาร์ Luna ลงจาก 64 ดอลลาร์เป็น 53 ดอลลาร์ในวันเดียว

วันอังคาร 10 พฤษภาคม 2022

09:00 Do Kwon ทวีต "deploying more capital" ราคา UST ฟื้นชั่วคราวที่ 0.92 แต่ไม่กลับ 1 ดอลลาร์

15:00 Anchor เห็นถอนรวม 1,400 ล้านดอลลาร์ในวันเดียว Luna ลงไป 23 ดอลลาร์

21:00 ระบบ mint/burn เริ่มหมุนแรง คนที่เอา UST ไปแลก Luna เพิ่ม supply Luna อย่างรวดเร็ว Luna ลงไป 18 ดอลลาร์

วันพุธ 11 พฤษภาคม 2022

03:00 UST ลงไป 0.30 ดอลลาร์ Luna ลงไป 4 ดอลลาร์ ในกลุ่ม Telegram ของไทย ผมเริ่มเห็นโพสต์ "ผมจบ" "เงิน 5 ล้านหายในคืนเดียว"

12:00 Binance ระงับการฝาก-ถอน UST และ Luna ชั่วคราว เพื่อรอความชัดเจน คนที่ยังไม่ได้ถอนติดล็อกที่ Anchor หรือกระดาน

18:00 Luna ลงไป 0.30 ดอลลาร์ ขาดทุน 99.6% ใน 4 วัน

วันพฤหัสบดี 12 พฤษภาคม 2022

ราคา UST 0.05-0.15 ดอลลาร์ Luna 0.002-0.0001 ดอลลาร์ Validator ของ Terra ระงับ chain หลังราคาตกขนาดนี้ทำให้ระบบ governance อาจถูกครอบงำ

วันศุกร์ 13 พฤษภาคม 2022

chain Terra ถูกระงับ Do Kwon ประกาศแผน Terra 2.0 ที่จะ fork เป็น chain ใหม่โดยไม่มี UST คนที่ถือ UST/Luna เก่าได้ airdrop ของ Luna ใหม่ (Luna 2.0) ตามสัดส่วน แต่ Luna ใหม่มูลค่าต่ำมาก ไม่สามารถชดเชยการขาดทุนได้

5. ผลกระทบในไทย

คนที่เสียเงินก้อนใหญ่

ในกลุ่ม Telegram ของผมเองมีสมาชิกที่เปิดเผยว่าเสีย 8 ล้านบาท บางคน 23 ล้านบาท คนที่กล้าโพสต์เป็นส่วนน้อย ส่วนใหญ่หายไปจากกลุ่มหลังเหตุการณ์

มีรายงานจากสื่อไทยว่าผู้เสียหายในไทยจากเหตุการณ์ Terra อาจถึง 50,000-100,000 ราย รวมความเสียหายประมาณ 5,000-15,000 ล้านบาท ไม่มีตัวเลขทางการแน่ชัด

คดีในไทย

DSI (กรมสอบสวนคดีพิเศษ) รับเรื่องร้องเรียนจากผู้เสียหายไทยในเดือนกรกฎาคม 2022 มีผู้แจ้งเอาผิดประมาณ 400 ราย รวมความเสียหาย 800 ล้านบาท

คดีในไทยยุติยาก เพราะ Do Kwon ไม่ได้อยู่ในไทย และ Terraform Labs จดทะเบียนในสิงคโปร์ การฟ้องร้องต้องผ่านศาลต่างประเทศ ผู้เสียหายในไทยส่วนใหญ่ไม่ได้คืนเงิน

SEC ไทยและ BOT

เหตุการณ์ Terra เป็นหนึ่งในแรงผลักให้ SEC ไทยและ BOT ออกประกาศห้ามใช้คริปโตเป็นสื่อกลางจ่ายค่าสินค้าและบริการในปี 2022 และเพิ่มความเข้มงวดในการตรวจสอบเหรียญที่ขอขึ้นทะเบียนในไทย

SEC ไทยออกแถลงการณ์ในเดือนพฤษภาคม 2022 เตือนผู้ลงทุนเกี่ยวกับ "ผลิตภัณฑ์ที่ให้ดอกเบี้ยสูงผิดปกติบนแพลตฟอร์มต่างประเทศ" โดยไม่เอ่ยชื่อ Anchor โดยตรง แต่บริบทชัดเจน

6. คดี Do Kwon

ระหว่างหลบ

หลังเหตุการณ์ Do Kwon ออกจากเกาหลีใต้ ไปสิงคโปร์แล้วต่อไปดูไบ ในกันยายน 2022 อัยการเกาหลีออกหมายจับ และ Interpol ออก red notice

จับกุมในมอนเตเนโกร

เดือนมีนาคม 2023 ตำรวจมอนเตเนโกรจับ Do Kwon ที่สนามบินขณะพยายามเดินทางด้วยเอกสาร Costa Rica ปลอม โทษในมอนเตเนโกรเป็นการใช้เอกสารปลอม ติดคุก 4 เดือน

ส่งตัวให้สหรัฐ

เกาหลีใต้และสหรัฐทั้งคู่ขอตัว Do Kwon มา ในเดือนธันวาคม 2024 ศาลมอนเตเนโกรตัดสินส่งให้สหรัฐ Do Kwon ขึ้นศาลในนิวยอร์ก คดี fraud และ market manipulation

คดีในสหรัฐ

ในเดือนเมษายน 2025 Do Kwon ตัดสินใจรับสารภาพในข้อหา conspiracy to commit fraud หลังจากการต่อสู้คดี 6 เดือน ในเวลาที่เขียนยังรอตัดสินโทษ คาดว่าจะติดคุก 12-25 ปีในสหรัฐ

การยึดทรัพย์ของ Terraform Labs ในระดับ 4,500 ล้านดอลลาร์ ตามคำสั่งศาลในนิวยอร์ก เงินจำนวนนี้ตามแผนจะใช้ชดเชยให้ผู้เสียหาย แต่กระบวนการอาจใช้เวลาหลายปี

7. ทำไมระบบล้ม

กลไก mint/burn ไม่มีฐานรอง

ระบบของ Terra สมมติว่า Luna มีมูลค่าเสมอ ถ้า UST หลุดแพ็ก คนเอา UST ไปแลก Luna ได้ แต่ถ้าทุกคนเอา UST 14,000 ล้านไปแลก Luna ที่มี market cap แค่ 30,000 ล้าน supply Luna จะเพิ่มเป็น 10 เท่า ราคา Luna ลงทันที กลายเป็นวงล้อที่ป้องกันไม่ได้

นักวิเคราะห์เรียกปรากฏการณ์นี้ว่า "death spiral" คนเอา UST ออก → Luna ออกเพิ่ม → ราคา Luna ลง → คนกลัวเอา UST ออกเร็วขึ้น → Luna ออกเพิ่มขึ้น → วน ๆ จนระบบล้ม

Anchor 20% ไม่ยั่งยืน

ดอกเบี้ย 20% ของ Anchor ไม่ได้มาจากผลตอบแทนการลงทุนจริง มาจาก reserve ของ LFG ที่จ่ายเข้าระบบ ในต้นปี 2022 LFG เผยในรายงานว่าจะจ่ายดอกเบี้ยได้อีก 10-12 เดือนก่อนเงินจะหมด นักวิเคราะห์เคยเตือนว่ารูปแบบนี้คือ Ponzi scheme ที่จ่ายดอกเบี้ยจากเงินใหม่ที่เข้ามา

เมื่อสภาพคล่องสะดุดในต้นเดือนพฤษภาคม คนเริ่มถอน UST ออก ระบบไม่สามารถจ่ายดอกเบี้ยและรักษาราคาในเวลาเดียวกันได้ ทำให้พังเร็วกว่าที่คาด

ไม่มีสำรองจริง

ความต่างจาก USDT/USDC คือ Terra ไม่มีสำรองจริง LFG พยายามซื้อ Bitcoin มาเป็นสำรอง แต่ก็เพียง 3,500 ล้านดอลลาร์ เทียบกับ UST 14,000 ล้านที่ออกสู่ตลาด ไม่พอ

ในวันที่ระบบล่ม LFG ขาย Bitcoin ทั้งหมด 80,000 BTC ที่ตอนนั้นมูลค่า 2,400 ล้าน เพื่อพยุง UST แต่ก็ไม่พอ

8. บทเรียนสำหรับนักลงทุนไทย

8.1 ดอกเบี้ยสูงผิดปกติ = ความเสี่ยงสูงผิดปกติ

ทุกครั้งที่เห็นผลตอบแทน 20% ต่อปีในขณะที่ตลาดทั่วไปให้ 4-5% ต้องถามว่าเงินดอกเบี้ยมาจากไหน ถ้าไม่มีคำตอบที่อธิบายได้ ส่วนใหญ่คือมาจากเงินใหม่ที่เข้ามา ซึ่งจะหยุดเมื่อเงินใหม่หยุดเข้า

8.2 เหรียญคงที่อัลกอริทึมไม่ปลอดภัย

ในปี 2026 แทบไม่มีเหรียญคงที่อัลกอริทึมรายใหญ่ที่ใช้งานจริง USDD ของ Tron ที่พยายามทำคล้าย UST ก็มีปัญหา depeg หลายครั้ง คนทั่วไปหลีกเลี่ยง

เหรียญคงที่ที่ปลอดภัยกว่าคือแบบที่หนุนด้วยเงินสด/พันธบัตร (USDT USDC PYUSD FDUSD) ที่มีสำรองจริงสามารถถอนได้ 1 ต่อ 1

8.3 หนึ่งคนคุมระบบ = เสี่ยง

Do Kwon เป็นเสียงเดียวที่ตัดสินใจทั้งการเงินและการพัฒนา Terraform Labs และ LFG อยู่ภายใต้คนคนเดียว ระบบที่กระจายอำนาจจริง ๆ ไม่ควรมีคนคนเดียวคุม

8.4 อ่านลึก อย่าฟัง influencer

ก่อนเหตุการณ์ มี crypto influencer ในไทยและทั่วโลกพูดเชียร์ Terra หลายคน ส่วนใหญ่ได้รับ token หรือ partnership มาจาก Terraform Labs ถ้าคุณตัดสินใจจากที่ influencer พูด ไม่ได้อ่าน whitepaper หรือทำวิจัยเอง คุณรับความเสี่ยงที่ไม่จำเป็น

8.5 ห้ามใส่ทุกอย่างในที่เดียว

คนที่เสียหนักที่สุดคือคนที่ใส่เงินทั้งหมดใน Anchor การกระจายเข้าหลายผลิตภัณฑ์ หลายเหรียญ หลายกระดาน แม้ผลตอบแทนรวมจะต่ำกว่า แต่ความเสี่ยงต่อการพังก็ต่ำกว่ามาก

9. มรดกของ Terra

เหตุการณ์ Terra เปลี่ยนวงการคริปโตในหลายแง่

• เริ่ม crypto winter ของปี 2022-2023 ที่ตามมาด้วยการล่มของ Celsius 3AC FTX
• ทำให้ regulator ทั่วโลกออกกฎเกี่ยวกับเหรียญคงที่เร็วขึ้น
• ทำให้ผู้ใช้ระมัดระวังกับผลตอบแทนสูงผิดปกติ
• ปิดทางของเหรียญคงที่อัลกอริทึม ทำให้ตลาดอยู่กับแบบ fiat-backed
• เปลี่ยนวิธีการกำกับดูแลของ SEC ไทยและภูมิภาค

10. ในไทยตอนนี้

ในปี 2026 ผู้เสียหายจากเหตุการณ์ Terra ในไทยจำนวนหนึ่งเข้าร่วม class action ผ่านทนายในนิวยอร์ก แต่กระบวนการชดเชยยังไม่จบ คาดว่าผู้เสียหายจะได้รับคืนประมาณ 10-20% ของจำนวนเดิม ใน 2-3 ปีข้างหน้า

กลุ่ม Telegram ของผู้เสียหายในไทยยังคงอยู่ แชร์ข้อมูลคดี อัพเดท Do Kwon และพูดคุยเกี่ยวกับการป้องกันเหตุการณ์แบบนี้ในอนาคต ผมเข้าร่วมกลุ่มหนึ่งตั้งแต่ปี 2022 ปัจจุบันมีสมาชิก 1,200 คน คุยกันสัปดาห์ละครั้ง

สรุป

Terra Luna UST ล่มเป็นบทเรียนที่นักลงทุนคริปโตทั่วโลกและในไทยจำได้ ตัวเลข 60,000 ล้านดอลลาร์ที่หายไปใน 4 วันชัดเจนกว่าคำเตือนใด ๆ เหรียญคงที่อัลกอริทึมที่ไม่มีสำรองจริงไม่ใช่ทางเลือกที่ปลอดภัย ดอกเบี้ย 20% ต่อปีที่ดูดีเกินไป มักจะเป็นเช่นนั้นจริง ๆ การกระจายความเสี่ยง การวิจัยเอง และการระวังคำเชียร์ของ influencer คือสิ่งที่จะป้องกันคุณจากเหตุการณ์แบบนี้

อ่านต่อ 4 ความเสี่ยงของเหรียญคงที่ และ 4 ประเภทเหรียญคงที่